“ جوي هاي انتقال شير گوسفندان “

همان طور كه از تاريخ قم بر مي آيد خورهه پر از چشمه هاي معدني و آبهاي گرم مختلف است كه طبيعتا براي مردمان دوران هاي پيش شگفت آور نيز بوده است و بنا بر باور هاي كهن ايراني غالب اين چشمه ها نيز در مكان مقدس و زيارتگاه بــه شمار مي آيد .يكي از اين چشمه هاي عجيب و جالب خورهه چشمه وزوان ـ وزّن- است كه به موازات معبد سلوكي خورهــه در شمال و به فاصلــه حدود صد و پنجاه متري آن مي جوشد كه احتما لا ميان آن چشمه و معبــد نيز ارتبا طي بر قرار بوده است و هر دو در يك محوطه قرار دارند . چشمه سنگ ساز بوده و در پايين دسـت سر چشمه كه زمين ها دست نخورده اند مانند زمين هاي قبرستان اطراف امامزاده خورهه كه در حدوددويست متري شرق چشمه واقع شده است ، جويهاي سنگي به وضوح قابل مشاهده اند بطوريكه در شمال امامزاده از غرب به شرق كشيــده ودر اثر عبور چند صد ساله و يا چند هزار ساله اش سطح اين جويها از زمين برجستگي قابل ملاحظه اي پيدا كرده اند.اين جويهاي سنگي تا نزديكي باغات خورهــه ادامه دارد و همين نشانگر آن است كه آب اين چشمه درگذشته شور و تلخ نبوده است وبراي باغهــا و كشاورزي استفاده مي شده است . وچشمه شوره ـ آب شوره ـ نام جديدي است كه به چشمه وزوان داده اند. مگر اينكه بقاياي اين جوي سنــــگي با همين ضخامت تا رودخانه باقي مانده باشد . افزون بر اين در محل جوشش قبـــلي چشمه و به دنبال استخر ماننـــدي كه اخيرا در اطراف اين چشمه ساخته اند دهانه سنگي چاه مانندي كه قطـــر آن حدودا بيش از 50 سانتي متر است پديدار گشته.
اين دهانه همچون لوله اي كه از اعماق تا سطح زمين آمده است كه تيري 6 متري موجود در اين محل به انتهاي لوله نرسيده است .اكنون محل جوشش آب از محل قبلي كمي دورتر است .آب اين چشمه اكنون سرد،شور،تلخ و براي زراعت غيـــر قابل استفاده است و همانطور كه اشاره شد احتمالا در گذشته هاي دور چنين نبوده و در اثر تغييرات سطح زمين يا زلزله و غيره به وجود آمده است.
همچنين احتمال اين قضيه موجود است كه چشمه “ آب نشان” خورهه كه در تاريخ قم ذكر شده همين چشمه باشد.البته رسوب نسبتا كم ديواره سنگي اين چاه نسبت به رسوبات قطور جويها نشان مي دهد كه محل جوشش اين چشمه در طول زمــان دائمـــا تغيير يافته ،اما درباره داستان جوي انتقال شير بايد گفت از آنجا كه هـر افسانـــه اي حقيقتي را در خود گنجانده ا ست با توجه به مشا بهت هايي ا لبته نـــه چندان نزديك مي توان حدس زد كه در ادوار كهن به عنوان نذر و نياز در مراسـم و موقعي از سال ـ احتمالا در شروع شيردوشي گوسفندان ـ شير دامها دراين چشمه جوشان و شيرشان هميشه روان باشد: